Ở Việt Nam, thể dục nghệ thuật chủ yếu phát triển ở mức phong trào và năng khiếu — lớp ở nhà văn hoá thiếu nhi, trung tâm thể dục thể thao, câu lạc bộ — hơn là thành tích quốc tế. Trong hệ thống thể dục thi đấu của Việt Nam, thể dục dụng cụ và aerobic là hai môn giàu thành tích hơn, thường xuyên mang huy chương về từ Đại hội Thể thao Đông Nam Á. Thể dục nghệ thuật không phải kỳ Đại hội Thể thao Đông Nam Á nào cũng có, vì nước chủ nhà được quyền chọn môn, và đến nay Việt Nam chưa có vận động viên môn này dự Olympic.
Ba chữ dễ lẫn trong tiếng Việt
Trước khi nói chuyện thành tích, cần làm rõ tên gọi, vì đây là nguồn nhầm lẫn lớn nhất khi tìm thông tin bằng tiếng Việt:
- Thể dục nghệ thuật: môn với dải lụa, vòng, bóng, chuỳ, dây (tiếng Anh: rhythmic gymnastics).
- Thể dục dụng cụ: môn trên xà, cầu thăng bằng, ngựa nhảy, vòng treo (tiếng Anh: artistic gymnastics).
- Thể dục nhịp điệu: trong trường học và phong trào, thường là các bài đồng diễn theo nhạc gần với aerobic; trong thi đấu thì gần với aerobic (aerobic gymnastics).
Nhiều tin tức dịch từ tiếng Anh đã gọi nhầm artistic gymnastics là "thể dục nghệ thuật". Khi đọc tin về một giải đấu, hãy nhìn ảnh hoặc tên thiết bị để biết đang nói tới môn nào.
Thể dục ở Việt Nam: bối cảnh chung
Thể dục thể thao hiện đại ở Việt Nam trong nửa sau thế kỷ 20 chịu ảnh hưởng lớn từ hệ thống đào tạo của Liên Xô và Đông Âu: nhiều thế hệ huấn luyện viên, giảng viên thể dục từng học tập ở đó. Trường phái thể dục nghệ thuật vốn ra đời ở Liên Xô, nên phong cách tập luyện ở các lớp trong nước — tư thế ballet, mũi chân duỗi, tay mềm — cũng gần với trường phái này.
Các môn thể dục ở Việt Nam do Liên đoàn Thể dục Việt Nam điều phối ở cấp quốc gia, phối hợp với các trung tâm huấn luyện thể thao quốc gia và tỉnh, thành phố. Đội tuyển quốc gia ở các môn thể dục thường tập trung tại trung tâm huấn luyện ở Hà Nội và TP Hồ Chí Minh.
Thể dục nghệ thuật ở Đại hội Thể thao Đông Nam Á
Đại hội Thể thao Đông Nam Á có danh sách môn thay đổi theo từng kỳ: nước chủ nhà được chọn một phần môn thi và nội dung. Vì vậy, thể dục nghệ thuật có mặt ở một số kỳ nhưng vắng ở kỳ khác. Khi có, các đội mạnh nhất khu vực thường là Malaysia, nước có truyền thống thể dục nghệ thuật lâu năm và từng có vận động viên giành huy chương ở Đại hội Thể thao Khối Thịnh vượng chung.
Với Việt Nam, kế hoạch đầu tư thường ưu tiên những môn có cơ hội huy chương cao. Ở các môn thể dục, đó là thể dục dụng cụ và aerobic. Kết quả của thể dục nghệ thuật Việt Nam ở các kỳ Đại hội Thể thao Đông Nam Á cụ thể nên tra trong báo cáo chính thức của từng kỳ đại hội hoặc của Liên đoàn Thể dục, vì thông tin trên mạng thường rời rạc và hay lẫn với hai môn kia.
So sánh ba môn thể dục ở Việt Nam
| Môn | Mức phát triển ở Việt Nam | Nơi thường gặp |
|---|---|---|
| Thể dục dụng cụ | Thành tích quốc tế tốt nhất trong các môn thể dục; từng có vận động viên dự Olympic, như Phạm Phước Hưng ở London 2012 | Đội tuyển quốc gia, trung tâm huấn luyện tỉnh, thành |
| Aerobic | Thế mạnh ở Đại hội Thể thao Đông Nam Á, có thành tích ở cấp châu lục | Đội tuyển, câu lạc bộ, phong trào trường học |
| Thể dục nghệ thuật | Chủ yếu phong trào và năng khiếu, thi đấu quốc tế còn hạn chế | Nhà văn hoá thiếu nhi, câu lạc bộ, lớp năng khiếu |
Phong trào: nơi môn này sống khoẻ nhất
Đi qua các nhà văn hoá thiếu nhi, cung văn hoá ở thành phố lớn vào cuối tuần, không khó gặp những em nhỏ mặc đồ tập, cầm vòng hay dải lụa. Thể dục nghệ thuật phong trào có sức hút với phụ huynh vì giúp trẻ vận động theo nhạc, rèn tư thế, và cho trẻ một sân khấu nhỏ ở buổi biểu diễn cuối khoá.
Các dạng thường gặp:
- Lớp năng khiếu thể dục nghệ thuật ở nhà văn hoá thiếu nhi và trung tâm thể dục thể thao.
- Câu lạc bộ tư nhân dạy thể dục nghệ thuật, thường kết hợp múa và thể dục cơ bản.
- Tiết mục văn nghệ trường dùng dải lụa, vòng, bóng như đạo cụ, lấy cảm hứng từ thể dục nghệ thuật nhưng không theo luật thi đấu.
- Giải đấu phong trào do các địa phương, liên đoàn hoặc câu lạc bộ tổ chức cho lứa tuổi nhỏ.
Con đường từ lớp năng khiếu tới đội tuyển
Ở Việt Nam, con đường thể thao thành tích nói chung đi qua hệ thống năng khiếu: trẻ được phát hiện ở lớp phong trào hoặc qua các đợt tuyển chọn, vào lớp năng khiếu của trung tâm thể thao tỉnh, thành phố, rồi lên đội trẻ và đội tuyển. Mỗi bước đều có kiểm tra thể lực và chuyên môn. Gia đình nào quan tâm nên hỏi trực tiếp trung tâm thể dục thể thao ở địa phương về lịch tuyển chọn, vì mỗi nơi tổ chức khác nhau.
Đây là con đường dài và đòi hỏi tập luyện nhiều. Trước khi quyết định, gia đình nên cân nhắc việc học văn hoá, sức khoẻ, và trên hết là mong muốn của chính con.
Thể dục nghệ thuật và văn nghệ: mối duyên tự nhiên
Ở Việt Nam, nhiều người biết dải lụa qua sân khấu văn nghệ trước khi biết qua thể thao. Các tiết mục múa lụa, múa quạt ở trường học, cơ quan, lễ hội đều có điểm chung với thể dục nghệ thuật: dụng cụ cầm tay phải luôn chuyển động, đội hình phải thay đổi, nhạc và động tác phải khớp. Các danh mục múa lụa và múa quạt trong wiki này đi sâu vào phía sân khấu; ở đây chỉ nhấn một điều: thể dục nghệ thuật là nơi kỹ thuật dụng cụ được chuẩn hoá và đo đếm, nên rất đáng để người làm văn nghệ tham khảo.
Góc nhìn hôm nay: muốn tìm hiểu thêm
- Xem tận mắt: các giải phong trào, buổi báo cáo của lớp năng khiếu ở nhà văn hoá thiếu nhi thường mở cửa cho phụ huynh và người xem.
- Tra kết quả chính thức: kết quả Đại hội Thể thao Đông Nam Á có trong trang của ban tổ chức từng kỳ; thông tin đội tuyển có ở Liên đoàn Thể dục Việt Nam và Cục Thể dục thể thao.
- Xem giải quốc tế: kênh chính thức của FIG đăng nhiều giải thế giới và World Cup, giúp hình dung chuẩn kỹ thuật cao nhất.
Thể dục nghệ thuật ở Việt Nam còn nhỏ, nhưng không thiếu người yêu. Phần lớn những em nhỏ cầm dải lụa hôm nay sẽ không thành vận động viên, và điều đó hoàn toàn bình thường: thứ các em mang theo là một cơ thể biết nghe nhạc.
Câu hỏi thường gặp
Việt Nam có đội tuyển thể dục nghệ thuật không?
Thể dục ở Việt Nam do Liên đoàn Thể dục Việt Nam điều phối, nhưng thế mạnh thi đấu quốc tế là thể dục dụng cụ và aerobic. Thể dục nghệ thuật chủ yếu phát triển ở mức phong trào và năng khiếu, thi đấu quốc tế còn hạn chế.
Đại hội Thể thao Đông Nam Á có thi thể dục nghệ thuật không?
Có ở một số kỳ, nhưng không phải kỳ nào cũng có vì nước chủ nhà được chọn một phần môn thi. Khi có, Malaysia thường là đội mạnh nhất khu vực ở môn này.
Việt Nam đã có vận động viên thể dục nghệ thuật dự Olympic chưa?
Đến nay Việt Nam chưa có vận động viên thể dục nghệ thuật dự Olympic. Việt Nam từng có vận động viên thể dục dụng cụ dự Olympic, như Phạm Phước Hưng ở London 2012.
Học thể dục nghệ thuật ở đâu tại Việt Nam?
Lớp thể dục nghệ thuật thường có ở nhà văn hoá thiếu nhi, trung tâm thể dục thể thao tỉnh, thành phố và các câu lạc bộ tư nhân ở thành phố lớn. Nên đi xem một buổi học thử trước khi đăng ký.
Thể dục nghệ thuật khác thể dục nhịp điệu ở trường thế nào?
Thể dục nghệ thuật dùng dải lụa, vòng, bóng, chuỳ, dây và có luật thi đấu quốc tế. Thể dục nhịp điệu ở trường thường là bài đồng diễn theo nhạc gần với aerobic, không dùng các dụng cụ này.
