Quạt lụa dài (fan veil) là chiếc quạt nan tre có gắn một tấm lụa mỏng dài hơn hẳn mặt quạt, khi xoè và xoay thì tấm lụa bay thành một cánh lớn sau cổ tay. Ruy băng xoay là dải ruy băng ngắn gắn vào que hoặc dây có khớp quay, dùng để vẽ vòng liên tục. Cả hai là đạo cụ "lai": mượn cái khung của quạt hoặc cái trục quay của que, nhưng hiệu ứng lại là của dải lụa. Chúng dễ tạo hình đẹp hơn dải lụa dài, nên hay được chọn cho tiết mục ngắn, múa đôi, hay người mới tập.
Quạt lụa dài là gì
Một chiếc quạt lụa dài thường gồm:
- Khung quạt xếp: các nan tre hoặc gỗ ghép bằng một đinh chốt, giống quạt giấy thông thường nhưng nan dài hơn, chắc hơn.
- Mặt quạt bằng lụa: thay cho giấy, giúp quạt nhẹ và mềm.
- Phần lụa nối dài: tấm lụa được kéo dài ra khỏi đầu nan, có khi dài gấp mấy lần chiều dài nan. Khi quạt xoè, phần lụa này trải thành một hình bán nguyệt lớn.
Người múa thường cầm hai quạt, mỗi tay một chiếc. Khi đứng yên, lụa rủ như hai tà áo. Khi xoay người hay quét tay, lụa bay ra thành hai cánh lớn, tạo cảm giác như đôi cánh bướm hay cánh chim.
Trong múa dân gian và múa cổ điển Trung Hoa, quạt gắn dải lụa đã được dùng để tăng độ bay cho động tác quạt. Ở phương Tây, quạt lụa dài phổ biến trong cộng đồng múa bụng (múa phương Đông) theo hướng hoà trộn từ khoảng cuối thế kỷ 20, được cho là chịu ảnh hưởng từ quạt múa châu Á. Nguồn gốc chính xác của hình thức này khó xác định, vì nó lan qua các lớp học, nhóm biểu diễn hơn là qua tư liệu chính thức.
Vì sao quạt lụa dài dễ đẹp hơn dải lụa có que
Dải lụa có que đòi hỏi tay phải luôn chuyển động; dừng lại là lụa rũ. Quạt lụa dài thì khác:
- Khung quạt giữ hình: các nan giữ mặt lụa phẳng ra một bề rộng nhất định. Chỉ cần một cú quét tay, lụa đã có hình cánh.
- Diện tích lớn, chuyển động chậm: tấm lụa rộng gặp nhiều sức cản không khí, nên nó trôi chậm, bồng bềnh — trông mềm mại mà không cần động tác nhanh.
- Có thể dừng: người múa có thể giữ quạt xoè đứng yên tạo dáng, lụa rủ xuống thành tà, vẫn đẹp.
- Đóng mở tạo nhịp: đóng quạt lại thì lụa thu gọn; mở ra thì lụa bung — hai trạng thái tương phản tạo nhịp cho bài múa.
Đổi lại, quạt lụa dài nặng tay hơn quạt thường, và lụa dài dễ vướng vào nhau khi hai tay chéo qua người.
Họ đạo cụ "lai" giữa quạt và dải lụa
| Đạo cụ | Cấu tạo | Hiệu ứng | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Quạt lụa dài (fan veil) | Quạt xếp nan tre, lụa kéo dài khỏi đầu nan | Cánh bướm lớn, lụa trôi chậm | Múa đôi, múa đơn, tiết mục trữ tình |
| Quạt gắn dải lụa | Quạt xếp thường, buộc thêm một dải lụa dài ở đầu nan cái | Lụa bay theo vòng quạt như đuôi | Múa dân gian, tiết mục vui ngày hội |
| Cánh vải xếp nếp | Tấm vải lớn xếp nếp, có que dài luồn trong mép để cầm | Đôi cánh lớn mở ra khép vào | Tiết mục sân khấu cần hình ảnh mạnh |
| Ruy băng xoay có que | Que ngắn, khớp quay, dải ruy băng 1–2 m | Vòng xoắn liên tục, nhanh | Trẻ em, tập thể dục nhẹ, sân trường |
| Poi ruy băng | Dây ngắn có tay cầm, đầu dây gắn ruy băng dài | Vòng tròn lớn quanh người, cả hai tay | Biểu diễn ngoài trời, tập phối hợp hai tay |
Poi vốn là nghệ thuật biểu diễn của người Māori ở New Zealand, ban đầu là quả bóng nhỏ buộc vào dây, quay theo nhịp hát. Biến thể gắn ruy băng hoặc cờ vải ngày nay phổ biến ở nhiều nước như một đạo cụ biểu diễn và tập phối hợp tay.
Động tác cơ bản với quạt lụa dài
- Mở quạt: đẩy nan cái bằng ngón cái, xoè hết. Lụa sẽ rủ xuống thành tà.
- Quét ngang: tay duỗi, quét quạt từ bên này sang bên kia trước mặt. Lụa bay theo thành một làn sóng ngang.
- Vòng qua đầu: giơ quạt lên, quay một vòng lớn trên đầu. Lụa xoè thành vòng tròn như mái che.
- Xoay người: giữ hai quạt xoè hai bên, xoay tại chỗ. Lụa bung ra hai bên như cánh quạt chong chóng.
- Đập cánh: hai tay đưa lên – xuống đồng thời, chậm, như chim vỗ cánh.
- Che và mở: đưa quạt lên che mặt rồi kéo ra, lụa trôi theo — động tác tạo điểm nhấn.
Nguyên tắc chung: động tác chậm và rộng thì lụa trôi đẹp; động tác nhanh và ngắn thì lụa chỉ giật, không kịp xoè.
Ruy băng xoay cho trẻ em
Ruy băng xoay là đạo cụ rất hợp cho trẻ mầm non và tiểu học vận động nhẹ: nhẹ, ngắn, dễ tạo hình, vẩy chút là thấy vòng. Một vài lưu ý khi cho trẻ dùng:
- Que ngắn, đầu bịt tròn: que khoảng 20–40 cm, không có đầu nhọn hay mép sắc.
- Ruy băng không quá dài: 1–2 m là vừa; dài hơn dễ quấn cổ hoặc vướng chân.
- Có người lớn trông: nhất là trẻ nhỏ. Nhắc trẻ không quấn ruy băng quanh cổ, không quất vào mặt bạn.
- Chỗ tập rộng: sân trường, phòng thể chất, mỗi bé cách nhau đủ xa.
- Không so sánh: mục tiêu là vận động vui, không phải ai vẽ vòng đẹp nhất. Đừng chấm điểm hay xếp hạng các bé.
Với trẻ lớn hơn, có thể dùng ruy băng xoay để làm quen các đường vòng tròn, số 8, sóng rắn trước khi chuyển sang dải lụa dài.
Chọn đạo cụ nào cho tiết mục của bạn
| Tình huống | Nên chọn | Lý do |
|---|---|---|
| Tiết mục trữ tình, múa đơn hoặc đôi | Quạt lụa dài | Hình cánh lớn, có thể dừng tạo dáng |
| Nhóm đông, người mới, ít thời gian tập | Ruy băng xoay hoặc dải lụa ngắn | Dễ học, khó rối |
| Sân khấu nhỏ, trần thấp | Quạt lụa dài cỡ vừa hoặc quạt gắn lụa ngắn | Ít cần khoảng trống phía trên |
| Ngoài trời có gió | Poi ruy băng hoặc ruy băng xoay | Vòng quay nhanh ít bị gió làm lệch hơn tấm lụa rộng |
| Tiết mục trẻ mầm non | Ruy băng xoay que ngắn | Nhẹ, an toàn, dễ vui |
Chọn mua và giữ gìn quạt lụa dài
- Nan: nan tre đều, nhẵn, không xước; đinh chốt chắc, quạt mở đóng trơn mà không lỏng lẻo.
- Lụa: lụa mỏng, nhẹ, đường may nối với nan chắc chắn. Kéo nhẹ ở chỗ nối để kiểm tra.
- Cân nặng: cầm thử hai quạt cùng lúc, giơ ngang tay một lúc. Quá nặng thì múa vài phút đã mỏi.
- Cất giữ: gấp lụa theo nếp quạt, đặt trong túi vải, tránh ẩm mốc. Lụa nhăn thì là nhẹ ở nhiệt độ thấp, lót khăn.
Góc nhìn hôm nay: đạo cụ là để phục vụ bài múa
Đạo cụ lai rất cuốn hút, nhưng một tiết mục không nên chỉ để "khoe đạo cụ". Hãy hỏi: bài múa đang muốn nói gì — vui, buồn, bay bổng hay mạnh mẽ — rồi chọn đạo cụ phục vụ ý đó. Quạt lụa dài hợp hình ảnh cánh bướm, cánh chim, sóng nước; ruy băng xoay hợp niềm vui trẻ thơ, sân trường. Ai muốn tìm hiểu sâu có thể xem các lớp múa phương Đông, múa dân gian Trung Hoa, hoặc các nhóm biểu diễn đạo cụ ở nhà văn hoá, và nên học trực tiếp với người hướng dẫn trước khi tự tập.
Câu hỏi thường gặp
Fan veil là gì?
Fan veil, hay quạt lụa dài, là quạt xếp nan tre có gắn tấm lụa mỏng dài hơn hẳn mặt quạt. Khi xoè và xoay, lụa bay thành cánh lớn, thường được dùng trong múa phương Đông và các tiết mục múa trữ tình.
Quạt lụa dài khác dải lụa có que thế nào?
Dải lụa có que phải luôn chuyển động mới giữ được hình; quạt lụa dài có khung nan giữ mặt lụa nên dễ tạo hình hơn và có thể dừng lại tạo dáng. Đổi lại, quạt lụa dài nặng tay hơn và dễ vướng khi hai tay chéo qua người.
Ruy băng xoay có an toàn cho trẻ nhỏ không?
An toàn nếu que ngắn, đầu bịt tròn, ruy băng dài khoảng 1–2 m và có người lớn trông. Nhắc trẻ không quấn ruy băng quanh cổ, không quất vào mặt bạn và tập ở chỗ rộng.
Poi là gì?
Poi là nghệ thuật biểu diễn của người Māori ở New Zealand, ban đầu là quả bóng nhỏ buộc vào dây và quay theo nhịp hát. Ngày nay có nhiều biến thể gắn ruy băng, cờ vải, dùng để biểu diễn và tập phối hợp hai tay.
Người mới nên dùng quạt lụa dài hay dải lụa?
Nếu tiết mục trữ tình và có ít thời gian tập, quạt lụa dài dễ đẹp hơn vì khung quạt giữ hình. Nếu muốn học các đường lụa cơ bản như vòng tròn, xoắn ốc, nên bắt đầu với dải lụa ngắn hoặc ruy băng xoay.
