Thi đồng đội thể dục nghệ thuật năm người: trao đổi dụng cụ và đội hình

Thi đồng đội thể dục nghệ thuật là năm vận động viên cùng diễn một bài trên thảm, chủ yếu ở hai bài: một bài cả năm người dùng chung một loại dụng cụ, một bài phối hai loại dụng cụ khác nhau. Điểm đặc trưng là những cú trao đổi dụng cụ — ném qua lại giữa các thành viên, nhiều khi cả năm dụng cụ bay cùng lúc — và những đội hình liên tục biến đổi. Nội dung này có ở giải thế giới từ năm 1967 và ở Olympic từ Atlanta 1996.

Đồng đội khác cá nhân ở đâu

Bài cá nhân là một người với một dụng cụ: mọi ánh mắt dồn vào kỹ thuật và biểu cảm của người đó. Bài đồng đội là năm người, năm dụng cụ, và một yêu cầu bao trùm: cả nhóm phải chuyển động như một cơ thể. Trọng tài không chỉ nhìn từng người làm đúng hay sai, mà còn nhìn sự đồng đều — năm cánh tay có cùng độ cao, năm dụng cụ có cùng quỹ đạo không.

Một đội thường có thêm thành viên dự bị, vì năm người trên sàn cần được thay khi có ai chấn thương. Bài đồng đội dài khoảng 2 phút 15 giây tới 2 phút 30 giây, gần gấp đôi bài cá nhân.

Hai bài thi của một đội

Ở các giải lớn, mỗi đội diễn hai bài, tổng điểm hai bài quyết định thứ hạng toàn năng:

Bộ dụng cụ cụ thể do FIG chọn cho từng chu kỳ luật, nên mỗi kỳ Olympic thường thấy một tổ hợp khác. Ở các giải lớn còn có chung kết theo từng bài, trao huy chương riêng.

Trao đổi dụng cụ: khoảnh khắc nín thở

Trao đổi là khi các thành viên ném dụng cụ cho nhau. Đây là yếu tố mang tính biểu tượng nhất của bài đồng đội, và cũng là nơi dễ hỏng nhất.

• Trao đổi đồng loạt: cả năm người ném cùng lúc, mỗi người bắt dụng cụ của người khác. Có khoảnh khắc năm dụng cụ cùng ở trên không.
• Trao đổi xa và cao: ném qua một khoảng cách lớn, hoặc ném rất cao.
• Trao đổi kèm động tác: trong lúc dụng cụ bay, người ném hoặc người bắt xoay người, lăn sàn, rồi mới bắt.
• Trao đổi "mù": ném hoặc bắt mà không nhìn dụng cụ, chỉ dựa vào nhịp đã tập.

Mỗi kiểu có giá trị riêng trong bảng độ khó. Chỉ cần một người ném lệch nửa mét, người bắt phải chạy theo, đội hình vỡ, và lỗi lan sang cả nhóm. Vì vậy các đội tập trao đổi tới mức thuộc từng nhịp nhạc.

Phối hợp: khi người và dụng cụ đan vào nhau

Bên cạnh trao đổi, bài đồng đội có các yếu tố phối hợp, nơi các thành viên cùng tác động lên dụng cụ hoặc lên nhau. Một vài hình ảnh thường gặp:

• Một thành viên được các bạn nâng lên trong khi vẫn điều khiển dụng cụ.
• Một người chui qua vòng do bạn giữ, hoặc nhảy qua dải lụa bạn đang vẽ sát sàn.
• Dụng cụ được đẩy, lăn, ném qua người này sang người kia bằng tay, chân, lưng.
• Một người ném dụng cụ, người khác dùng dụng cụ của mình đánh bật nó đi tiếp.

Phối hợp có rủi ro, như lăn dưới dụng cụ đang bay, được đánh giá cao hơn. Đây là phần khiến bài đồng đội trông như một cỗ máy tinh vi, nơi mỗi bánh răng phải ăn khớp tuyệt đối.

Đội hình: vẽ trên sàn 13 mét

Nếu dải lụa vẽ đường lượn trên không, thì đội hình vẽ hình trên mặt sàn. Năm người liên tục chuyển giữa hàng ngang, hàng dọc, vòng tròn, hình chữ V, hình ngôi sao, hai nhóm tách rời rồi nhập lại. Luật yêu cầu bài dùng toàn bộ thảm và thay đổi đội hình thường xuyên.

Người xem ngồi cao trên khán đài sẽ thấy rõ phần này hơn người xem truyền hình. Một gợi ý: lần tới xem bài đồng đội, thử dõi theo một vận động viên duy nhất trong suốt bài. Sẽ thấy người đó di chuyển nhiều tới mức nào, và chỉ cần chậm một bước là cả hình bị méo.

Những đội làm nên lịch sử nội dung đồng đội

Từ khi vào Olympic năm 1996, nội dung đồng đội có những chủ nhân sau (tính tới Olympic Paris 2024, theo Olympics.com):

Chiến thắng của Tây Ban Nha năm 1996 được nhớ đặc biệt vì là tấm huy chương vàng đầu tiên của nội dung này, và vì đội đến từ một nước không thuộc khối Đông Âu vốn thống trị môn này. Chiến thắng của Trung Quốc ở Paris 2024 là huy chương vàng Olympic đầu tiên của một đội châu Á trong thể dục nghệ thuật.

Đời sống của một đội tuyển

Với năm người phải hiểu nhau từng nhịp thở, các đội tuyển thường tập trung dài ngày tại một trung tâm. Huấn luyện viên dựng bài từ rất sớm, trước giải nhiều tháng, rồi mài đi mài lại từng đoạn. Một thành viên mới vào thay người cũ cần thời gian để "khớp" với nhịp chung, nên đội hình ổn định qua nhiều năm là lợi thế lớn.

Đây cũng là nội dung đòi hỏi tinh thần tập thể hơn cả: không ai nổi bật hơn ai, và một lỗi cá nhân là lỗi của cả đội.

Góc nhìn hôm nay: điều văn nghệ trường học được

Các đội văn nghệ trường, nhóm múa phong trào có thể học từ bài đồng đội ở hai điểm, không cần động tác khó nào:

1. Đội hình phải đổi: một tiết mục 4 phút mà đứng nguyên một hàng ngang sẽ nhàm. Chia nhạc thành từng đoạn, mỗi đoạn một đội hình.
2. Đồng đều quan trọng hơn khó: năm người cùng nâng tay đúng một độ cao, cùng một nhịp, đẹp hơn một người làm động tác khó trong khi bốn người kia lệch.

Nếu tập với dụng cụ như dải lụa hay quạt, hãy bắt đầu từ trao đổi gần, chậm, giữa hai người đứng sát nhau, và luôn tập ở nơi rộng, sàn phẳng. Kỹ thuật ném dụng cụ cao và các động tác nâng người cần huấn luyện viên.