Buchaechum là múa quạt nhóm của Hàn Quốc: các vũ nữ mặc hanbok rực rỡ, mỗi tay một chiếc quạt lớn vẽ hoa, viền lông vũ, cùng mở – gập – lật quạt để ghép thành hình hoa nở, sóng lượn, cánh bướm trên sân khấu. Dù trông rất "cổ", buchaechum là một sáng tác của thế kỷ 20: điệu múa được biên đạo Kim Baek-bong dàn dựng và ra mắt năm 1954, dựa trên chất liệu múa truyền thống, rồi nhanh chóng trở thành một trong những hình ảnh tiêu biểu của múa Hàn Quốc.
Buchaechum không phải múa cung đình cổ
Đây là chỗ hay bị hiểu lầm nhất. Vì trang phục lộng lẫy và quạt hoa trông rất cung đình, nhiều người nghĩ buchaechum là điệu múa của triều Joseon. Thực ra:
- Người sáng tác: Kim Baek-bong, nghệ sĩ múa từng học với vũ công nổi tiếng Choi Seung-hee — người có công lớn đưa múa Triều Tiên lên sân khấu hiện đại trong nửa đầu thế kỷ 20.
- Năm ra mắt: 1954, theo các nguồn giới thiệu phổ biến về múa Hàn Quốc.
- Chất liệu: lấy cảm hứng từ quạt trong nghi lễ dân gian và trong các điệu múa truyền thống, nhưng cách dựng đội hình, cách đặt động tác theo khối là của sân khấu hiện đại.
Hiểu đúng điều này không làm buchaechum kém giá trị. Nó cho thấy một truyền thống sống: nghệ sĩ hiện đại lấy chất liệu cũ để tạo ra hình thức mới, và hình thức mới ấy được cộng đồng đón nhận như của chung.
Chiếc quạt của buchaechum
Quạt buchaechum khác hẳn quạt giấy bình thường:
| Bộ phận | Đặc điểm | Tác dụng trên sân khấu |
|---|---|---|
| Kích thước | Lớn hơn quạt cầm tay thường | Nhìn rõ từ xa, ghép được hình lớn |
| Mặt quạt | Vẽ hoa lớn, thường là hoa mẫu đơn màu hồng đỏ trên nền sáng | Mỗi quạt mở ra như một bông hoa |
| Viền quạt | Lông vũ nhuộm màu, thường hồng hoặc đỏ | Mép quạt mềm, rung rinh khi chuyển động, đường viền liền mạch khi nhiều quạt ghép lại |
| Nan | Tre hoặc gỗ, chắc | Chịu được động tác mở gập liên tục |
Hoa mẫu đơn trong văn hoá Đông Á tượng trưng cho sự giàu sang, phồn thịnh, vẻ đẹp rực rỡ. Đặt hoa mẫu đơn lên quạt, rồi ghép hàng chục quạt thành một bông hoa lớn, là cách buchaechum nói về vẻ đẹp và sự sung túc.
Những hình ảnh buchaechum tạo ra
Sức hút của buchaechum nằm ở đội hình. Khi xem từ hàng ghế khán giả, nhất là từ trên cao, các quạt ghép lại thành:
- Bông hoa nở: vũ nữ đứng thành vòng tròn, quay vào trong, quạt mở dần từ tâm ra ngoài như cánh hoa bung.
- Sóng lượn: xếp thành hàng, lần lượt nâng hạ quạt nối tiếp, tạo con sóng chạy dọc hàng.
- Cánh bướm: từng người hoặc từng cặp mở hai quạt hai bên, đập nhẹ như cánh bướm.
- Vòng tròn đồng tâm: hai vòng người múa quay ngược chiều nhau, quạt lấp lánh như bánh xe hoa.
- Hình con rồng hoặc dải dài: vũ nữ nối thành hàng dài uốn khúc, quạt mở liên tiếp như vảy.
Mỗi hình chỉ đẹp khi tất cả mở quạt cùng một nhịp, cùng một góc. Một chiếc quạt mở chậm nửa nhịp là "lỗ hổng" trên bông hoa — đó là lý do buchaechum đòi hỏi tập luyện đồng đều rất kỹ.
Động tác quạt trong buchaechum
- Mở quạt: thường mở từ từ, mượt, để thấy được mặt hoa bung ra.
- Rung quạt: cổ tay rung nhẹ liên tục, viền lông vũ lăn tăn như gió thổi qua hoa.
- Lật quạt: lật mặt quạt lên xuống, nhóm lật lần lượt thành sóng.
- Nâng hạ: quạt nâng lên đầu rồi hạ xuống ngang hông, tạo nhịp lên xuống của đội hình.
- Xoay người: vũ nữ xoay tại chỗ với quạt mở, váy hanbok xoè theo.
Bước chân trong buchaechum thường nhỏ, lướt, gối hơi chùng — kiểu bước quen thuộc của múa truyền thống Hàn khiến thân trên gần như trôi đi. Váy hanbok dài che chân, nên người xem có cảm giác các vũ nữ "trượt" trên sân khấu.
Trang phục và âm nhạc
Trang phục buchaechum thường là hanbok màu tươi: áo ngắn, váy dài xoè, có khi khoác thêm áo ngoài nhiều màu. Trên đầu nhiều đoàn đội mũ nhỏ trang trí (kiểu mũ jokduri dùng trong lễ cưới truyền thống) để tôn vẻ trang trọng. Màu áo phối với màu quạt: quạt hồng đỏ trên nền áo xanh, vàng, hoặc ngược lại.
Nhạc đệm dùng nhạc cụ truyền thống Hàn như đàn gayageum, sáo daegeum, kèn piri và trống janggu, giai điệu tươi vui, nhịp vừa phải để các vũ nữ kịp ghép đội hình. Nhiều đoàn dùng nhạc phối lại theo thời lượng chương trình.
So sánh buchaechum với múa quạt các nước
| Buchaechum (Hàn Quốc) | Múa quạt ương ca (Trung Hoa) | Pakarena (Indonesia) | |
|---|---|---|---|
| Số người | Nhóm, thường đông | Đoàn đông ngoài đường hoặc nhóm sân khấu | Nhóm nhỏ vũ nữ |
| Quạt | Quạt lớn vẽ mẫu đơn, viền lông vũ | Quạt lụa màu, thường đi với khăn tay | Quạt vàng hoặc quạt trang trí |
| Nhịp | Vừa, tươi | Nhanh, rộn ràng | Rất chậm, trong khi trống dồn |
| Điểm nhấn | Đội hình ghép hình hoa, sóng | Không khí lễ hội, bước nhún | Sự điềm tĩnh, nhẫn nại |
| Nguồn gốc | Sáng tác năm 1954 | Múa hát dân gian nông thôn | Truyền thống cung đình và dân gian vùng Gowa |
Buchaechum hôm nay
Buchaechum xuất hiện trong rất nhiều dịp: lễ hội văn hoá, chương trình đón khách quốc tế, sự kiện thể thao lớn, các buổi giới thiệu văn hoá Hàn ở nước ngoài. Ở Việt Nam, các chương trình giao lưu văn hoá Hàn – Việt, các trung tâm văn hoá Hàn Quốc, câu lạc bộ múa của sinh viên ngành Hàn Quốc học đôi khi biểu diễn buchaechum hoặc các bài biến thể.
Với người muốn tập: buchaechum nhìn đơn giản nhưng đòi hỏi bước lướt của múa Hàn, cách cầm quạt lớn đỡ mỏi tay, và nhất là tập đội hình nhiều buổi. Một nhóm văn nghệ phong trào có thể học vài đội hình cơ bản (hoa nở, sóng lượn) với quạt hoa cỡ vừa, thay vì cố dựng nguyên bản.
Góc nhìn hôm nay: xem buchaechum ở đâu, học gì từ nó
- Xem từ trên cao: nếu xem trực tiếp, chọn chỗ ngồi cao để thấy rõ hình hoa. Video quay từ trên xuống cũng rất đáng xem.
- Đếm nhịp mở quạt: để ý xem nhóm mở quạt theo nhịp nào, lật lần lượt ra sao — đó là "toán đội hình" của tiết mục.
- Bài học cho người dựng múa: buchaechum cho thấy đạo cụ đơn giản (một chiếc quạt) nhân lên với đội hình đồng đều có thể tạo hình ảnh lớn hơn rất nhiều so với từng người.
- Tìm hiểu thêm: tư liệu của các cơ quan văn hoá Hàn Quốc, Trung tâm Quốc gia về Nghệ thuật biểu diễn truyền thống (Gugak Center), và các chương trình của Trung tâm Văn hoá Hàn Quốc tại Việt Nam.
Câu hỏi thường gặp
Buchaechum là gì?
Buchaechum là múa quạt nhóm của Hàn Quốc, các vũ nữ mặc hanbok, cầm quạt lớn vẽ hoa và viền lông vũ, cùng mở, gập, lật quạt để ghép thành hình hoa nở, sóng lượn, cánh bướm.
Buchaechum có từ bao giờ?
Buchaechum được biên đạo Kim Baek-bong dàn dựng và ra mắt năm 1954, dựa trên chất liệu múa truyền thống. Đây là sáng tác thế kỷ 20, không phải điệu múa cung đình cổ của triều Joseon.
Quạt múa buchaechum vẽ hoa gì?
Quạt buchaechum thường vẽ hoa mẫu đơn màu hồng đỏ, viền lông vũ nhuộm màu. Hoa mẫu đơn trong văn hoá Đông Á tượng trưng cho sự giàu sang và vẻ đẹp rực rỡ.
Vì sao buchaechum đẹp nhất khi xem từ trên cao?
Vì sức hút của buchaechum nằm ở đội hình: hàng chục quạt ghép lại thành bông hoa, vòng tròn, sóng lượn. Nhìn từ trên cao mới thấy trọn hình khối mà các vũ nữ tạo ra.
Có thể tập buchaechum cho văn nghệ phong trào không?
Có thể học vài đội hình cơ bản như hoa nở, sóng lượn với quạt hoa cỡ vừa. Dựng nguyên bản cần bước lướt của múa Hàn và tập đội hình rất kỹ, nên nhóm phong trào nên đơn giản hoá.
